نخستین فهرست مشترک شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر «بسمِر ونچر پارتنرز» و رسانه «نیوکامر» از ۱۰۰ شرکت خصوصی برتر هوش مصنوعی، ارزش مجموع این شرکتها را ۳.۶ تریلیون دلار برآورد کرده است؛ رقمی که بیش از سه برابر ارزش شرکتهای حاضر در فهرست رایانش ابری سال گذشته است. در این رتبهبندی، دیتابریکس با مدیریت علی قدسی، کارآفرین ایرانی، جایگاه سوم را به خود اختصاص داده است.
به گزارش توانگرنیوز، انتشار فهرست AI ۱۰۰ در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، تصویری تازه از جابهجایی سرمایه در صنعت فناوری ارائه میدهد؛ بازاری که در آن شرکتهای توسعهدهنده مدلهای پایه، زیرساختهای پردازش هوش مصنوعی و نرمافزارهای مبتنی بر این فناوری، به بازیگران اصلی اقتصاد دیجیتال تبدیل شدهاند.
این فهرست ادامه مسیر رتبهبندی Cloud ۱۰۰ است که بسمِر از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ برای معرفی شرکتهای خصوصی برتر حوزه رایانش ابری منتشر میکرد. ارزش مجموع شرکتهای حاضر در نسخه ۲۰۲۵ این رتبهبندی ۱.۱ تریلیون دلار بود؛ در حالی که ارزش صد شرکت برتر هوش مصنوعی اکنون به ۳.۶ تریلیون دلار رسیده است.
این جهش صرفاً نتیجه افزایش ارزش چند شرکت شناختهشده نیست، بلکه ترکیب بازیگران اصلی بازار نیز تغییر کرده است. شرکتهایی که در دوره رشد رایانش ابری جایگاه برجستهای داشتند، جای خود را به کسبوکارهایی در حوزه مدلهای پایه، تولید محتوای تصویری و ویدئویی، رباتیک، زیرساخت پردازش و نرمافزارهای تخصصی دادهاند.
معیارهای رتبهبندی؛ از رهبری بازار تا فرهنگ سازمانی
در ارزیابی شرکتها، چهار معیار اصلی مبنای امتیازدهی قرار گرفته است: رهبری بازار با سهم ۳۵ درصد، ارزشگذاری تخمینی با وزن ۳۰ درصد، شاخصهای عملیاتی با وزن ۲۰ درصد و نیروی انسانی و فرهنگ سازمانی با سهم ۱۵ درصد.
دادههای مالی و عملیاتی این رتبهبندی از اطلاعات شرکتها و پایگاه PitchBook استخراج شده و نیوکامر اعلام کرده است که بسمِر در بررسی صحت ارقام مشارکت داشته است.
میانگین ارزش شرکتهای حاضر در فهرست ۳۶ میلیارد دلار و میانه ارزشگذاری آنها ۹.۳ میلیارد دلار است. این ارقام در مقایسه با میانگین ۱۱.۲ میلیارد دلاری و میانه پنج میلیارد دلاری شرکتهای فهرست Cloud ۱۰۰ در سال ۲۰۲۵، از افزایش قابلتوجه ارزشگذاریها حکایت دارد.
آنتروپیک و اوپنایآی در صدر؛ جایگاه سوم برای علی قدسی
در صدر فهرست AI ۱۰۰، شرکت آنتروپیک قرار دارد و اوپنایآی رتبه دوم را به خود اختصاص داده است. پس از این دو، دیتابریکس با مدیرعامل ایرانی خود، علی قدسی، در جایگاه سوم ایستاده است. استرایپ و Waymo نیز رتبههای چهارم و پنجم را در اختیار دارند.
شرکتهای Cognition، Anduril، Ramp، Fireworks و ElevenLabs دیگر اعضای ده شرکت برتر این رتبهبندی هستند.
ارزشگذاری آنتروپیک در این فهرست ۹۶۵ میلیارد دلار و میزان سرمایه جذبشده آن ۱۲۶.۸ میلیارد دلار اعلام شده است. اوپنایآی نیز با ارزشگذاری ۸۵۲ میلیارد دلاری و جذب سرمایه ۱۸۶.۴ میلیارد دلاری در رتبه دوم قرار دارد.
تمرکز ارزش در این دو شرکت و سایر توسعهدهندگان مدلهای پایه قابلتوجه است. این گروه تنها ۹ درصد از تعداد شرکتهای فهرست را تشکیل میدهد، اما ۵۵ درصد ارزش کل آن، معادل یک تریلیون و ۹۷۴ میلیارد دلار، در اختیار آنهاست.
همچنین ده شرکت نخست بهطور میانگین ۲۵۰ میلیارد دلار ارزش دارند و حدود ۷۰ درصد ارزش کل فهرست را به خود اختصاص دادهاند. این ارقام نشان میدهد بخش عمده ارزشگذاری بازار خصوصی هوش مصنوعی در تعداد محدودی از شرکتها متمرکز شده است.
ارزشگذاریها بر پایه انتظارات رشد
یکی از شاخصهای مهم در گزارش بسمِر، نسبت ارزش شرکتها به درآمد تکرارشونده سالانه یا ARR Multiple است. میانگین این نسبت در فهرست AI ۱۰۰ به ۵۷ برابر رسیده و میانه آن ۲۳ برابر اعلام شده است. این در حالی است که میانگین شاخص یادشده در فهرست Cloud ۱۰۰ سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ برابر بود و رکورد قبلی آن در سال ۲۰۲۱ به ۳۴ برابر میرسید.
رشد درآمد شرکتهای هوش مصنوعی نیز از سرعت بالایی برخوردار است. میانگین رشد سالانه درآمد تکرارشونده در این فهرست ۴۸۰ درصد و میانه آن ۲۷۵ درصد گزارش شده است. ده شرکت نخست نیز بهطور متوسط رشد ۳۰۶ درصدی را تجربه کردهاند؛ سرعتی که بسمِر آن را حدود شش برابر رشد شرکتهای فهرست رایانش ابری توصیف میکند.
نسبت ۵۷ برابری ارزشگذاری به درآمد به این معناست که سرمایهگذاران بهطور متوسط برای هر یک دلار درآمد تکرارشونده سالانه، ۵۷ دلار ارزش در نظر گرفتهاند. چنین سطحی از ارزشگذاری بیش از هر چیز به انتظارات بازار از رشد آینده وابسته است و در صورت کاهش سرعت رشد درآمد، حفظ آن میتواند دشوارتر شود.
بسمِر در محاسبه تعدیلشده با نرخ رشد، به میانگین ۱۲ برابر رسیده است. این شاخص نسبت ارزشگذاری به درآمد را در ارتباط با سرعت رشد شرکتها میسنجد. با این حال، تحقق انتظارات رشد همچنان شرط مهمی برای توجیه ارزشهای فعلی است.
زیرساخت پردازش؛ بخش حیاتی اقتصاد هوش مصنوعی
در کنار توسعه مدلها، شرکتهای فعال در زیرساخت پردازش نیز جایگاه مهمی در این بازار پیدا کردهاند. Fireworks در رتبه نهم، Baseten در رتبه یازدهم و Fal در رتبه شانزدهم قرار دارند. این شرکتها خدمات لازم برای اجرای مدلهای هوش مصنوعی را در اختیار کسبوکارها قرار میدهند؛ فرایندی که در صنعت با عنوان Inference شناخته میشود.
شرکت Fal نمونهای از تغییر مسیر کسبوکارها در این حوزه است. این شرکت در سال ۲۰۲۱ با تمرکز بر زیرساخت پایتون فعالیت خود را آغاز کرد و سپس به میزبانی و اجرای مدلهای تولید تصویر، ویدئو و صدا روی آورد. Fal در ابتدای نوامبر ۲۰۲۶ یک دور جذب سرمایه سری F به ارزش ۱.۳ میلیارد دلار را تکمیل کرد و ارزشگذاری آن در فهرست AI ۱۰۰ به ۱۶ میلیارد دلار رسیده است.
تقاضا برای توان پردازشی نیز همچنان رو به افزایش است. در نظرسنجی بسمِر از بیش از ۳۰۰ شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی، ۸۵ درصد پاسخدهندگان انتظار داشتهاند تقاضا برای پردازش از ظرفیت عرضه پیشی بگیرد. در همین حال، برخی شرکتها برای کاهش وابستگی به هزینههای متغیر اجاره زیرساخت، به خرید و مالکیت مستقیم پردازندههای گرافیکی روی آوردهاند.
حرکت سرمایه به سمت کاربردهای تجاری
یکی از یافتههای قابلتوجه گزارش، ظرفیت اقتصادی لایه کاربردی هوش مصنوعی است. حدود ۴۰ شرکت از فهرست در این گروه قرار دارند که ارزش مجموع آنها ۶۲۹ میلیارد دلار و میانگین ارزش هر شرکت ۱۵.۷ میلیارد دلار برآورد شده است.
این شرکتها فناوری هوش مصنوعی را در حوزههایی مانند خدمات مالی، مدیریت هزینه، حقوق، پزشکی، منابع انسانی و امنیت به کار میگیرند. استرایپ در حوزه پرداخت، Ramp در مدیریت هزینههای سازمانی و Harvey در خدمات حقوقی از نمونههای این گروه هستند. Perplexity نیز با فعالیت در زمینه جستوجو و پاسخگویی مبتنی بر هوش مصنوعی، رتبه نوزدهم را به خود اختصاص داده است.
نتایج نظرسنجی بسمِر نشان میدهد ۸۷ درصد شرکتهای پاسخدهنده انتظار دارند در آینده سهم بیشتری از ارزش اقتصادی صنعت به لایه کاربردی برسد. همچنین ۷۹ درصد پیشبینی کردهاند که کیفیت مدلهای پیشرو طی دو تا سه سال آینده به یکدیگر نزدیک شود.
در حال حاضر ۵۷ درصد پاسخدهندگان بیشتر وظایف خود را با مدلهای پیشرو و اختصاصی انجام میدهند؛ اما سهم این مدلها در برنامههای آینده آنها ممکن است به ۳۶ درصد کاهش یابد. این روند میتواند فضای بیشتری برای رقابت شرکتهایی ایجاد کند که به جای توسعه مدلهای پایه، بر ارائه راهکارهای تخصصی و کاربردی تمرکز دارند.
ورود هوش مصنوعی به اقتصاد فیزیکی
حضور ۱۳ شرکت فعال در حوزه رباتیک و هوش مصنوعی فیزیکی در فهرست AI ۱۰۰، نشانه دیگری از گسترش دامنه سرمایهگذاری در این صنعت است. ارزش مجموع این شرکتها به ۳۳۲ میلیارد دلار میرسد؛ رقمی معادل حدود ۹ درصد ارزش کل فهرست.
Applied Intuition از جمله شرکتهای این حوزه است که در توسعه فناوری شبیهسازی و سامانههای خودران برای صنایع مختلف فعالیت میکند. بر اساس گزارش بلومبرگ در نوامبر ۲۰۲۶، این شرکت برای جذب ۱.۵ میلیارد دلار سرمایه با ارزشگذاری ۳۰ میلیارد دلاری مذاکره میکند.
با این حال، فاصله میان ارزشگذاری و درآمد عملیاتی در حوزه رباتیک بیشتر به چشم میآید. برخی شرکتهای این بخش به درآمد چندمیلیوندلاری رسیدهاند، در حالی که برخی دیگر هنوز درآمدی ندارند. توسعه سختافزار، آزمایش محصول و استقرار فناوری در محیط واقعی، فرایندهایی زمانبر و سرمایهبر هستند.
در حوزه زیستفناوری نیز تنها سه شرکت در این فهرست حضور دارند. سهم زیستفناوری و امنیت سایبری در مجموع کمتر از سه درصد ارزش کل شرکتهاست؛ هرچند بسمِر این حوزهها را در کنار رباتیک، از بخشهای دارای ظرفیت رشد در سالهای آینده ارزیابی میکند.
تمرکز سرمایه در چند بازیگر بزرگ
میزان سرمایه جذبشده شرکتها نیز از تمرکز بالای منابع مالی در این صنعت حکایت دارد. بر اساس گزارش، شش شرکت هر کدام بیش از ۱۰ میلیارد دلار سرمایه جذب کردهاند. در این میان، اوپنایآی با ۲۲۴ میلیارد دلار و آنتروپیک با ۱۳۰ میلیارد دلار در صدر قرار دارند.
مجموع سرمایه جذبشده این دو شرکت به ۳۵۴ میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که حدود ۸۰ درصد سرمایه جذبشده توسط شش شرکت بزرگ این گروه را تشکیل میدهد. در مقابل، میانه سرمایه جذبشده در کل فهرست ۱.۰۹ میلیارد دلار است. حتی با حذف دو شرکت بزرگ، میانگین سرمایه جذبشده سایر شرکتها به بیش از ۳.۹ میلیارد دلار میرسد.
شرکت Prometheus نیز نمونهای از ارزشگذاریهای بزرگ در بخشهای نوظهور هوش مصنوعی است. این شرکت که با مشارکت جف بزوس شکل گرفته، بر توسعه هوش مصنوعی برای مهندسی فیزیکی تمرکز دارد و با رتبه سیوسوم، ۱۸.۲ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده است. ارزشگذاری آن نیز به ۴۱ میلیارد دلار رسیده است. نیوکامر این شرکت را نمونهای از ارزشگذاریهای پرریسک میداند؛ زیرا هنگام انتشار خبر جذب سرمایه در ژوئن ۲۰۲۶، هنوز برنامه عمومی مشخصی برای عرضه محصول نداشت.
در سوی دیگر، شرکت Halter با رتبه هفتادوششم، کاربرد متفاوتی از هوش مصنوعی را به نمایش میگذارد. این شرکت قلادههای هوشمندی برای دامها تولید میکند که موقعیت حیوانات و الگوی چرا را کنترل کرده و امکان ایجاد حصار مجازی برای مراتع را فراهم میکنند.
آزمون اصلی بازار؛ تبدیل ارزشگذاری به درآمد پایدار
فهرست AI ۱۰۰ نشان میدهد هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک حوزه نوظهور در صنعت فناوری نیست و به یکی از کانونهای اصلی تخصیص سرمایه در اقتصاد جهانی تبدیل شده است. با این حال، تمرکز بخش بزرگی از ارزش بازار در تعداد محدودی از شرکتهای سازنده مدلهای پایه، در کنار ارزشگذاریهای بالا و نسبت قابلتوجه ارزش به درآمد، پرسشهایی درباره پایداری این روند ایجاد میکند.
در حالی که سرمایهگذاران به رشد سریع درآمد و ظرفیت توسعه کاربردهای جدید امید بستهاند، آزمون مهم شرکتهای این صنعت در سالهای آینده، تبدیل این انتظارات به درآمد عملیاتی، جریان نقدی و مدلهای کسبوکار پایدار خواهد بود. در نهایت، ارزش ۳.۶ تریلیون دلاری این فهرست زمانی پشتوانه اقتصادی مستحکمی خواهد داشت که بخش متناسبی از آن در عملکرد واقعی شرکتها نمایان شود.