رشد ۱۰۶ درصدی شاخص کل در برابر افزایش ۷۸ درصدی دلار؛ بورس در رقابت ۲۵ ساله با بازار ارز، ۱۲ بار برنده شده است.
بورس تهران پس از پنج سال ثبت بازدهی کمتر از دلار، در سال ۱۴۰۵ بار دیگر توانسته است در رقابت با بازار ارز پیشی بگیرد. رشد ۱۰۶ درصدی شاخص کل از ابتدای سال تا ۱۰ آبان، در برابر افزایش ۷۸ درصدی قیمت دلار در بازار آزاد، نشان می‌دهد بازار سهام با اختلاف ۲۸ واحد درصدی عملکرد بهتری داشته است. با این حال، تداوم این برتری به عواملی همچون بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران، ثبات سیاستگذاری اقتصادی و چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها وابسته خواهد بود.
به گزارش توانگرنیوز، بررسی عملکرد بازارهای دارایی در سال جاری از تغییر نسبی معادله بازدهی بورس و دلار حکایت دارد. شاخص کل بورس تهران از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۱۰ آبان، ۱۰۶ درصد رشد کرده است؛ در حالی که بازدهی دلار در بازار آزاد طی همین دوره ۷۸ درصد بوده است. به این ترتیب، بورس پس از یک دوره پنج‌ساله عقب‌ماندگی از بازار ارز، بار دیگر در جایگاه بالاتری از نظر بازدهی اسمی قرار گرفته است.
اهمیت این تغییر زمانی بیشتر مشخص می‌شود که عملکرد دو بازار در سال‌های گذشته مورد بررسی قرار گیرد. داده‌های ۲۵ سال معاملاتی نشان می‌دهد بورس در ۱۲ سال توانسته بازدهی بیشتری از دلار ثبت کند و در ۱۳ سال از آن عقب مانده است؛ آماری که از رقابتی نزدیک و متغیر میان این دو بازار حکایت دارد.
پایان دوره پنج‌ساله برتری دلار
در پنج سال گذشته، بازار ارز در مقیاس بازدهی سالانه عملکرد بهتری نسبت به بورس داشته است. این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت؛ به‌طوری‌که دلار با رشد ۵۶ درصدی همراه شد، اما شاخص کل بورس تنها ۳۷ درصد افزایش یافت.
این اختلاف موجب شد بخشی از سرمایه‌گذاران در این دوره، بازار ارز را گزینه مناسب‌تری برای حفظ ارزش اسمی دارایی‌های خود ارزیابی کنند. با این حال، عملکرد بازارها در سال جاری تغییر کرده و بورس توانسته با ثبت رشد ۱۰۶ درصدی، فاصله قابل‌توجهی با بازدهی ۷۸ درصدی دلار ایجاد کند.
یکی از نکات قابل توجه در این میان، بازگشت بازار سهام به مسیر صعودی پس از تعطیلی حدود ۸۰ روزه معاملات به دلیل جنگ است. بورس در شرایطی فعالیت خود را از سر گرفت که فضای عمومی بازار با تردید و احتیاط همراه بود، اما در ادامه توانست روندی افزایشی را تجربه کند و جایگاه خود را در مقایسه با سایر بازارهای دارایی بهبود دهد.
البته برتری فعلی بورس را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه تداوم روند صعودی تا پایان سال دانست. تحولات اقتصادی، سیاست‌های ارزی، ریسک‌های سیاسی و وضعیت سودآوری شرکت‌ها همچنان از متغیرهای تعیین‌کننده مسیر آتی بازار سهام و ارز خواهند بود.
تجربه سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹؛ زمانی که بورس با فاصله از دلار پیش افتاد
مرور عملکرد تاریخی بورس و دلار نشان می‌دهد برتری بازار سهام در سال جاری، نخستین تجربه از این دست در سال‌های اخیر نیست.
در سال ۱۳۹۸، شاخص کل بورس رشد ۱۸۷ درصدی را ثبت کرد؛ در حالی که قیمت دلار در بازار آزاد تنها ۱۶ درصد افزایش یافت. این فاصله در سال ۱۳۹۹ نیز ادامه داشت و شاخص کل با بازدهی ۱۵۵ درصدی، عملکردی به‌مراتب بهتر از دلار با رشد ۶۱ درصدی به ثبت رساند.
با این حال، بررسی سال ۱۳۹۷ برای تحلیل این دوره اهمیت دارد. در آن سال، دلار با افزایش ۱۶۳ درصدی پیشتاز بازارهای دارایی بود، در حالی که شاخص کل بورس رشد ۸۶ درصدی را تجربه کرد.
از این منظر، بخشی از رشدهای چشمگیر بورس در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ را می‌توان واکنشی به جاماندگی سهام از افزایش نرخ ارز در سال قبل دانست. افزایش سطح قیمت‌ها در اقتصاد و تعدیل ارزش سهام در کنار تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران و ورود توجه عمومی به بازار سرمایه، از جمله عواملی بودند که در شکل‌گیری روند صعودی آن دوره نقش داشتند.
این تجربه نشان می‌دهد برتری یک بازار در مقطع زمانی مشخص، الزاماً به معنای تداوم آن در سال‌های بعد نیست و گاهی تغییرات بازدهی بازارها در دوره‌های مختلف، تحت تأثیر جبران عقب‌ماندگی‌های قبلی شکل می‌گیرد.
چرا بورس در پنج سال گذشته از دلار عقب ماند؟
پس از پایان دوره صعودی سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، شرایط بازار سهام تغییر کرد و طی پنج سال بعد، دلار در بازدهی سالانه از شاخص کل بورس پیشی گرفت.
یکی از عوامل مهم این عقب‌ماندگی، تضعیف اعتماد عمومی به بازار سرمایه بود. نوسانات شدید، تجربه زیان بخشی از سهامداران و نگرانی نسبت به سازوکارهای بازار، موجب شد سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری به بورس نگاه کنند. در چنین شرایطی، حتی بهبود وضعیت بنیادی برخی شرکت‌ها نیز نتوانست به اندازه کافی تقاضای پایدار برای خرید سهام ایجاد کند.
از سوی دیگر، نوسانات سیاست‌های ارزی و ابهام در متغیرهای اقتصادی، ارزیابی چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها را دشوارتر کرد. ریسک‌های سیاسی و سیستماتیک نیز بر تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران اثر گذاشت و موجب شد بازار سهام در مقایسه با دلار با مجموعه‌ای از ابهامات مواجه باشد.
در مقابل، دلار برای بخشی از سرمایه‌گذاران به گزینه‌ای با معیار بازدهی اسمی قابل مقایسه تبدیل شد. در نتیجه، طی این دوره بازار ارز توانست در عملکرد سالانه جایگاه بالاتری نسبت به بورس به دست آورد.
رقابت ۲۵ ساله؛ برتری نزدیک بورس و دلار
بررسی عملکرد دو بازار از سال ۱۳۸۱ تاکنون و در مجموع ۲۵ سال معاملاتی مورد بررسی، نشان می‌دهد بورس در ۱۲ سال بازدهی بیشتری نسبت به دلار داشته و در ۱۳ سال از آن عقب مانده است.
نزدیکی تعداد سال‌های برتری دو بازار نشان می‌دهد که در افق بلندمدت، هیچ‌یک از این دو دارایی همواره برنده رقابت نبوده‌اند و جایگاه آنها متناسب با شرایط اقتصادی، انتظارات سرمایه‌گذاران و تحولات بازارها تغییر کرده است.
این آمار همچنین نشان می‌دهد مقایسه بازدهی بورس و دلار تنها بر اساس عملکرد یک سال یا یک دوره کوتاه‌مدت نمی‌تواند مبنای کاملی برای ارزیابی جذابیت سرمایه‌گذاری در این دو بازار باشد. افق زمانی سرمایه‌گذاری، میزان ریسک‌پذیری و شرایط اقتصادی از جمله عواملی هستند که در انتخاب میان این دارایی‌ها اهمیت دارند.
آیا برتری بورس در ماه‌های آینده ادامه‌دار خواهد بود؟
پیشی گرفتن بورس از دلار در بازدهی سال جاری، پس از پنج سال عقب‌ماندگی، اتفاقی قابل توجه در بازارهای دارایی محسوب می‌شود؛ اما پرسش اصلی این است که آیا این تغییر می‌تواند به یک روند پایدار تبدیل شود؟
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به بازسازی اعتماد سرمایه‌گذاران، ثبات در تصمیمات اقتصادی و ارزی، کاهش ابهامات سیاستگذاری و بهبود چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها بستگی دارد.
در واقع، رشد شاخص کل به‌تنهایی برای تثبیت جایگاه بورس در رقابت با بازار ارز کافی نیست. بازار سهام برای حفظ جذابیت خود نیازمند شرایطی است که سرمایه‌گذاران بتوانند با اطمینان بیشتری درباره آینده شرکت‌ها و بازدهی فعالیت اقتصادی آنها تصمیم‌گیری کنند.
در مجموع، رشد ۱۰۶ درصدی شاخص کل در برابر افزایش ۷۸ درصدی دلار، نشانه تغییر معادله بازدهی این دو بازار در سال جاری است. با این حال، تجربه سال‌های گذشته یادآوری می‌کند که برنده رقابت بورس و دلار می‌تواند در دوره‌های مختلف تغییر کند و تداوم برتری فعلی بازار سهام، بیش از هر چیز به متغیرهای بنیادی و فضای اعتماد در بازار سرمایه وابسته خواهد بود.
